ارزیابی امکان‌پذیری انتقال پایتخت اداری و سیاسی کشور

    امروزه کلان‌شهر تهران به‌عنوان پایتخت جمهوری اسلامی ایران با مشکلات متنوعی دست‌وپنجه نرم می‌کند. این مشکلات عمدتاً ریشه در جذابیت‌های شغلی و غیرشغلی این شهر دارد تا جایی که سهم اشتغال بخش مرکزی شهرستان تهران از کل کشور 20 درصد است. با توجه به روند بیکاری در کل کشور و وجود جذابیت‌های فوق‌العاده در تهران، روند مهاجرت به این شهر و شهرهای اطراف همچنان در حال افزایش است؛ به‌نحوی‌که طبق آمار 5 ساله (1395-1390)، سهم استان تهران از مهاجران کل کشور 20 درصد بوده است. نزدیک 70 درصد مهاجرت‌ها به تهران به دلایل شغلی صورت می‌گیرد که دلایل عمده آن، تمرکز 45 درصدی صنایع، استقرار حاکمیت و دولت، سهم 27 درصدی امکانات درمانی و بهداشتی و استقرار دانشگاه‌های برتر کشور در آن است. انباشت بی‌رویه جمعیت در تهران و تبدیل آن به کانون جمعیتی باعث می‌شود که این شهر در برابر مخاطرات آسیب‌پذیر باشد.
 
    به‌رغم تلاش‌های انجام‌شده در دهه‌های اخیر برای تمرکززدایی از تهران، این راهکارها به نتیجه نرسیده است. علت اصلی عدم تحقق تمرکززدایی، بی‌توجهی به ریشه اصلی مهاجرت به تهران بوده است. جذابیت‌های شغلی (آموزشی، درمانی، مالی، صنعتی و سیاسی و اداری) عامل اصلی جذب جمعیت به تهران است و تا زمانی که این جذابیت‌ها کاهش پیدا نکند، روند روبه‌رشد جمعیت کاهش نخواهد یافت. فعالیت‌های آموزشی، درمانی، مالی و صنعتی به دلیل وابستگی آن‌ها به جمعیت کافی، قابل‌انتقال نیستند و جمعیت فعلی تهران به این فعالیت‌ها نیاز دارد؛ اما انتقال مرکز سیاسی و اداری به جمعیت زیاد تهران وابستگی ندارد و از همین رو، مؤثرترین و امکان‌پذیرین گزینه برای تمرکززدایی از تهران محسوب می‌شود. با انتقال دولت، در حدود 70هزار شغل از تهران جابه‌جا می‌شوند و جمعیتی در حدود یک‌میلیون نفر در شهر جدید مشغول به کار خواهند شد.
 
    بررسی‌ها نشان می‌دهد که 77 کشور در طول زمان، به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی و امنیتی پایتخت خود را تغییر داده‌اند. برخی از کشورها سعی کرده‌اند هم‌زمان با تغییر مرکزیت سیاسی و اداری، مأموریت‌های مختلف را بین شهرهای مختلف توزیع کنند. در ایران نیز با توجه به مشکلات ذکرشده، ضرورت توزیع مأموریت‌های اساسی در نقاط مختلف سرزمین یا انتقال مرکزیت سیاسی و اداری به شهر جدید به‌شدت احساس می‌شود. با تصویب قانون تشکیل شورای ساماندهی، تمرکززدایی و انتقال مرکز سیاسی و اداری در اردیبهشت‌ماه 1394، فرصت خوبی در اختیار دولت قرار گرفته است تا این امر مهم را به انجام برساند.
 

مطالعه ضرورت، تجارب جهانی، مسئله آب و امکان‌سنجی مالی و اجرایی انتقال پایتخت اداری و سیاسی کشور و ترویج نتایج مطالعات انجام‌شده در میان مسئولین و دستگاه‌های مرتبط
 
تعامل با وزارت راه و شهرسازی به‌عنوان محور اصلی اجرای انتقال پایتخت سیاسی و اداری کشور
 
حضور فعال در جلسات شورای ساماندهی مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران
 
بررسی ملاحظات مؤثر در انتخاب محدوده مناسب برای انتقال پایتخت اداری و سیاسی کشور؛ ازجمله شرایط طبیعی، مسئله آب، دسترسی به زیرساخت‌های حمل‌ونقل و فاصله از تهران
 
احصای عوامل تهدیدزا و فرصت‌آفرین در مکان‌یابی انتقال پایتخت اداری و سیاسی و اولویت‌بندی آنان بر اساس نظرخواهی از نخبگان
 
ارائه مدل مالی انتقال پایتخت اداری و سیاسی کشور

اثبات و تثبیت بدون هزینه بودن انتقال پایتخت برای دولت در میان مسئولان و تصمیم‌گیران کشور

تعامل با شورای ساماندهی مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران، وزارت راه و شهرسازی و سایر نهادهای ذی‌ربط در راستای ترویج مطالعات انجام‌شده و کمک به اجرای فرآیند انتقال پایتخت کشور
 

ارتباط با گروه مسئول : R&DDept at CPDI.ir

مطالب مرتبط با این موضوع