گروه اقتصاد دیجیتال

گروه اقتصاد دیجیتال

اقتصاد دیجیتال به‌عنوان یکی از اجزای تحول ساختاری نظام اقتصادی، مشتمل بر مجموعه‌ای از فناوری‌های پایه، مدل‌های نوین کسب‌وکار و زیرساخت‌های اعتماد الکترونیکی است که شیوه‌های تولید، مبادله و ارائه خدمات را دگرگون می‌سازد. معماری گروه اقتصاد دیجیتال شامل چهار حوزه کلیدی تجارت الکترونیک، فناوری‌های نوین مالی (فین‌تک)، اقتصاد پلتفرمی، و فناوری‌های اعتمادساز نظیر بلاکچین و رمزارز است.

تجارت الکترونیک(E-Commerce)

تجارت الکترونیک به معنای گذار فعالیت‌های اقتصادی از فضای سنتی به فضای دیجیتال، نقش زیربنایی در شکل‌دهی اقتصاد دیجیتال دارد. مبادله در بسترهای الکترونیکی، زمینه افزایش شفافیت، کاهش هزینه‌های مبادلاتی، ارتقای رقابت‌پذیری و تسهیل حضور بنگاه‌های کوچک و متوسط در بازارهای ملی و منطقه‌ای را فراهم می‌کند. به علاوه توسعه تجارت الکترونیک، به شکل‌گیری زنجیره‌ ارزش دیجیتال و نوسازی زیرساخت‌های داده‌ای و ارتباطی کشور می‌انجامد.

تجارت الکترونیک فرامرزی، پیش‌شرط اتصال پایدار اقتصاد کشور به شبکه تجارت جهانی و افزایش سهم ایران از زنجیره ارزش جهانی است که این مهم مستلزم تبادل امن اسناد الکترونیک استاندارد در سامانه‌های گمرکی و لجستیکی و سازوکارهای رهگیری هوشمند کالا است. در این چارچوب، امضای دیجیتال، هویت الکترونیکی معتبر و سامانه‌های مدیریت اعتبار اسناد نقش محوری در تضمین صحت، تمامیت و قابلیت استناد تعاملات تجاری دارند که امکان مدیریت زنجیره تأمین جهانی بدون استفاده از اسناد کاغذی و با حداقل مداخله انسانی فراهم می‌آورند.

فناوری‌های نوین مالی (فین‌تک)

با دیجیتالی شدن تراکنش‌ها و اسناد تجاری، گردش مالی نیز باید بر بسترهای دیجیتال امن و مقیاس‌پذیر انجام شود. خدماتی نظیر بانکداری باز، کیف پول دیجیتال، پرداخت هوشمند، تسویه آنی و اعتبارسنجی مبتنی بر داده، ساختار مالی کشور را با الزامات اقتصاد دیجیتال هماهنگ می‌سازند. هم‎‏چنین، رگ‌تک به‌عنوان فناوری تنظیم‌گری هوشمند، با بهره‌گیری از تحلیل داده و هوش مصنوعی، فرآیندهای نظارت، تطبیق و مدیریت ریسک را کارآمد می‌سازد. فناوری‌های نوین مالی و فناوری تنظیم‌گری را می‌توان دو زیرساخت ضروری توسعه پایدار تجارت الکترونیک و اقتصاد پلتفرمی دانست.

اقتصاد پلتفرمی(سکومحور)

اقتصاد پلتفرمی چارچوب اصلی سازمان‌دهی تعاملات در اقتصاد دیجیتال است. پلتفرم‌ها به‌عنوان شبکه‌های ترکیبی عرضه‌کنندگان، مصرف‌کنندگان، خدمات و داده عمل کرده و ارزش اقتصادی را از دارایی‌های فیزیکی به داده، مقیاس و تعاملات دیجیتال منتقل می‌کنند. این مدل ضمن افزایش بهره‌وری و تسهیل ارائه خدمات نوین، امکان تعامل‌پذیری با اکوسیستم جهانی، توسعه خدمات ابری، ارتقای کیفیت خدمات دولت الکترونیک و خلق بازارهای جدید مبتنی بر داده را فراهم می‌آورد.

فناوری دفتر کل توزیع‌شده و بلاکچین

در لایه زیربنایی، فناوری بلاکچین امکان ایجاد زیرساخت اعتماد، شفافیت و قابلیت رهگیری در تعاملات دیجیتال را فراهم می‌کند. برای مثال شبکه بلاکچین با ماهیت غیرمتمرکز و تغییرناپذیر خود، بستر لازم برای ثبت تراکنش‌ها، مدیریت زنجیره تأمین، اجرای قراردادهای هوشمند، انتقال امن ارزش و تأیید اصالت داده را ایجاد می‌کند. رمزارزها نیز به‌عنوان ابزارهای نوین انتقال ارزش، نقش فزاینده‌ای در تسویه فرامرزی، مدیریت ریسک ارزی و تسهیل تعاملات مالی مبتنی بر فناوری دارند. در بسیاری از اقتصادهای پیشرو، رمزارزهای تنظیم‌گری‌شده و ارزهای دیجیتال ملی به‌تدریج به بخشی از ساختار رسمی نظام مالی تبدیل می‌شوند.

همکاری‌های بین‌المللی

ماهیت فرامرزی اقتصاد دیجیتال و وابستگی آن به استانداردهای مشترک، شبکه‌های فناورانه و سازوکارهای تعامل‌پذیری اقتضا می‌کند که جمهوری اسلامی ایران در چارچوب ترتیبات منطقه‌ای و چندجانبه، مشارکت فعال داشته باشد. حضور مؤثر در زیست‌بوم جهانی فناوری، امکان انتقال دانش، دسترسی به نوآوری، توسعه بازار، بهره‌گیری از زیرساخت‌های مشترک و مشارکت در پروژه‌های بین‌المللی دیجیتال را فراهم می‌کند. کنشگری فعال و هدفمند جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس به‌عنوان دو ساختار مؤثر در شکل‌دهی به معماری نوین حکمرانی دیجیتال، یک ضرورت راهبردی است که امکان بهره‌مندی از ظرفیت‌های قابل‌توجه آن‌ها در زنجیره‌ ارزش اقتصاد دیجیتال جهانی در اوراسیا و اقتصاد جهانی را فراهم می‌سازد.

در انتها این طور می‎توان بیان نمود که تجارت الکترونیک و تجارت فرامرزی دیجیتال ساختار اولیه شکل‌گیری اقتصاد دیجیتال را فراهم می‌کنند؛ امضای دیجیتال و اسناد الکترونیکی لایه اعتبار و اعتماد را ایجاد می‌نمایند؛ فین‌تک و رگ‌تک جریان ارزش و نظارت را سامان می‌دهند؛ اقتصاد پلتفرمی چارچوب تعاملات را می‌سازد؛ و بلاکچین و رمزارز زیرساخت اعتماد عمیق و تسویه دیجیتال را فراهم می‌سازند. پیوند این اجزا با همکاری‌های بین‌المللی، بنیان معماری اقتصاد دیجیتال را تشکیل داده و زمینه اتصال پایدار کشور به اقتصاد جهانی را مهیا می‌کند.

تاریخ به روزرسانی: 1404/11/20

DigitalEco[at]cpdi.ir